hemelkalender 2018

JANUARI 2018

Op donderdag 2 januari staat de volle maan in het sterrenbeeld Tweelingen en het is een zogeheten supermaan. De maan staat dan wat dichter bij de aarde en daarom ziet hij er groter uit dan anders en is ook helderder dan gewoonlijk.

Op 3 en 4 januari zijn er de hele avond en nacht vallende sterren (meteoren) te zien. Ze lijken uit het sterrenbeeld Ossenhoeder (Boötes) te komen en worden daarom Boötiden genoemd. Het is wel net na volle maan en daardoor zullen alleen de helderste meteoren goed zichtbaar zijn.

Op 11 januari staat de de oude maansikkel vlak bij de planeten Jupiter en Mars aan de vroege ochtendhemel. Rond half acht ’s ochtends is het nog donker genoeg om van deze unieke samenstand aan de hemel te genieten.

Op woensdag 17 januari is het nieuwe maan en in het weekend daarna verschijnt de jonge maansikkel weer aan de westelijke avondhemel.

Woensdag 31 januari is er alweer een volle supermaan te zien, de maan staat nu in het sterrenbeeld Kreeft.
Omdat dit de tweede volle maan in een maand tijd is, wordt zo’n volle maan van oudsher ook wel een blauwe maan genoemd.

Het is dus een blauwe supermaan en de naam blauw komt waarschijnlijk doordat zo’n tweede volle maan in oude kalenders voor de duidelijkheid met blauwe drukinkt werd vermeld.

In Australië en delen van de Verenigde Staten en Azië is er vandaag zelfs een maansverduistering te zien, bij ons staat de maan dan onder de horizon.

FEBRUARI 2018

Op woensdag 7 februari staat de maan in het laatste kwartier en is dan voor de helft verlicht.
Hij komt pas laat na middernacht op en staat op 8 februari aan de hemel schijnbaar tussen de planeten Jupiter en Mars in.

Op donderdag 15 februari is het nieuwe maan en de dagen ervoor en erna heb je in het geheel geen last van storend maanlicht bij het sterrenkijken.
Je kan er dan bijvoorbeeld eens op letten hoe gedurende de avond de Melkweg steeds lager aan de hemel komt te staan.
In de loop van de nacht staat de Melkweg zelfs evenwijdig aan de noordelijke horizon, laag boven de Noordzee.

Vanaf zondag 18 februari is de jonge maansikkel een mooi gezicht om naar te kijken aan de westelijke avondhemel.

Als je goed kijkt, zie je dat het donkere deel van de maan ook zichtbaar is.
Dit verschijnsel wordt asgrauw schijnsel genoemd en het wordt veroorzaakt doordat vanaf de maan gezien er een “volle aarde” boven de horizon staat.

MAART 2018

Op vrijdag 2 maart staat de volle maan in het sterrenbeeld Leeuw en in de nachten daarna beweegt de afnemende maan in de richting van de sterrenbeelden Weegschaal, Schorpioen en Boogschutter.

Op woensdag 7 maart staat de maan vlak bij de heldere planeet Jupiter en op 10 maart staat de maan vlak bij de planeten Mars en Saturnus.

Rond 15 maart is de planeet Mercurius een paar avonden lang zichtbaar aan de westelijke avondhemel als een helder schijnende geel-roze ster.
Mercurius staat dan ongeveer achttien booggraden van de zon verwijderd en met een goed heldere hemel kan je hem laag boven de westelijke horizon zien, ongeveer een uur nadat de zon is ondergegaan.

Op zaterdag 17 maart is het nieuwe maan en dit weekend is een prima keuze om een sterrenweekend te plannen.

Op 20 maart begint de astronomische lente en op zondag 25 maart begint ook weer de zomertijd.
Om twee uur ’s nachts wordt dan de klok een uur vooruit gezet waardoor het ’s avonds een uur langer licht blijft.
En daardoor bereikt de zon in de zomer ook pas na één uur ’s middags het hoogste punt aan de hemel.

Op zaterdag 31 maart is de maan weer vol en staat dan in het sterrenbeeld Stier. En omdat dit alweer de tweede maan in dezelfde kalendermaand is, wordt ook deze volle maan een blauwe maan genoemd.

APRIL 2018

Begin april wordt de planeet Venus aan de westelijke avondhemel zichtbaar als een felle ster die in de buurt staat van de plek waar de zon even daarvoor is ondergegaan.
Venus blijft de komende maanden goed zichtbaar aan de avondhemel en komt ook steeds hoger aan de hemel te staan.

Aan het eind van de nacht worden de planeten Jupiter, Mars en Saturnus zichtbaar aan de oostelijke hemel.
Op 3 en 4 april staat de maan bij Jupiter en op 7 en 8 april staat de oude maansikkel bij Mars en Saturnus.

Op maandag 16 april is het nieuwe maan en de maan is dan onzichtbaar omdat hij tussen de aarde en de zon in staat.

De week voor en na nieuwe maan zijn altijd favoriet bij sterrenkijkers en astrofotografen omdat je dan heel goed zwakke sterren aan de hemel kunt zien zonder dat het licht van de maan daarbij stoort.

Rond 22 en 23 april is de meteorenregen van de Lyriden actief.
Er zijn dan ’s nachts veel vallende sterren te zien die uit het sterrenbeeld Lier (Lyra) afkomstig lijken te zijn.

Deze lichtflitsen aan de hemel worden veroorzaakt door kometengruis zo groot als kiezelstenen die onze dampkring inschieten en verbranden.
De kiezels zijn afkomstig van de komeet Thatcher die eenmaal in de 415 jaar om de zon draait.

Op maandag 30 april is het volle maan en de maan staat dan vlak naast de heldere planeet Jupiter in het sterrenbeeld Weegschaal.

MEI 2018

In deze maand is de planeet Jupiter de hele avond en nacht zichtbaar en staat in het sterrenbeeld Weegschaal.

Jupiter staat nu “in oppositie met de zon” en dat betekent dat hij vanaf de aarde gezien, recht tegenover de zon staat.
Jupiter is nu op zijn helderst en met een goede verrekijker kan je zelfs de vier grootste manen rondom deze reuzenplaneet herkennen.

Aan het begin van de avond is de heldere planeet Venus nog zichtbaar aan de westelijke avondhemel en gedurende deze maand komt Venus steeds dichter bij de zon te staan tot hij in de avondschemering verdwijnt.

Op dinsdag 15 mei is het nieuwe maan en het weekend ervoor en erna zijn perfect om de hele nacht van de sterrenhemel te genieten.
In de nanacht wordt ook de Melkweg weer goed zichtbaar aan de oostelijke hemel.

En op dinsdag 29 mei is het volle maan en onze natuurlijke satelliet staat dan in het sterrenbeeld Schorpioen.

JUNI 2018

In deze maand gaat de avondschemering geleidelijk over in de ochtendschemering en daarom blijft het ook rond middernacht nog een beetje licht.

Vanaf het Noordzeestrand kan je nu prachtig zien hoe de middernachtzon langzaam onder de noordelijke horizon van de westelijke avondhemel naar de oostelijke ochtendhemel schuift.

Vanaf het midden van de maand is er kans op het waarnemen van de sprookjesachtig mooie lichtende nachtwolken die dan heel hoog boven Scandinavië door de middernachtzon worden verlicht.

Op woensdag 13 juni is het nieuwe maan en op 21 juni is het om zeven minuten over twaalf tijd voor de zonnewende.
Die dag bereikt de zon het hoogste punt aan de hemel en dat is dan ook het begin van de astronomische zomer.

Op woensdag 27 juni staat de geringde planeet Saturnus in oppositie met de zon en is dan de hele nacht zichtbaar, laag boven de horizon in het sterrenbeeld Schutter.

En een dag later staat de volle maan vlak naast Saturnus.

JULI 2018

De eerste twee weken van juli zijn de beste tijd van het jaar om lichtende nachtwolken te zien.
Als ze aanwezig zijn, worden ze rond middernacht laag boven de noordelijke horizon zichtbaar en kunnen dan gedurende de nacht helderder en beter zichtbaar worden.

Tegen het eind van de maand wort het ’s nachts weer helemaal donker en dan zie je ook weer zwakkere sterren aan de hemel.
De Melkweg wordt nu ook weer heel goed zichtbaar.

Op vrijdag 27 juli is het volle maan en de maan staat dan boven de rode planeet Mars in het sterrenbeeld Steenbok.

AUGUSTUS 2018

De Melkweg is in augustus bijzonder goed te zien en vanaf een donkere plek met ogen die aan het donker zijn gewend, is het een indrukwekkend schouwspel.
Met een kleine verrekijker kan je zelfs op ontdekkingstocht in de Melkweg gaan naar stergroeperingen en nevels.

Op zaterdag 4 augustus staat de maan in het laatste kwartier en de komende twee weken heb je daarom geen least van storend maanlicht bij het sterrenkijken.

De vallende sterrenregen Perseïden is dit jaar dan ook bijzonder goed te zien want op 11 augustus is het nieuwe maan en het maximum van de Perseïden meteorenregen is van 11 tot 13 augustus.
Op een heldere nacht kan je dan makkelijk enkele tientallen vallende sterren per uur waarnemen.

Wie later in de nacht nog wakker is, kan de planeet Venus aan de oostelijke ochtendhemel zien opkomen.
Hij is zichtbaar als een bijzonder heldere ster en is deze maand een opvallende verschijning.

Op zondag 26 augustus is het volle maan en de maan staat dan in het sterrenbeeld Waterman.

SEPTEMBER 2018

Op maandag 3 september staat de maan in het laatste kwartier en is dan voor de helft verlicht.
In de dagen daarna komt de maan steeds later op en de komende twee weken zijn daarom heel goed geschikt om van de Melkweg te genieten.

Het lieflijke sterrengroepje Pleïaden (Zevengesternte) wordt rond middernacht al weer zichtbaar en ook de wintersterrenbeelden zoals Orion en de heldere ster Sirius kan je in de nanacht aan de oostelijke hemel weer bewonderen.

Op 23 september begint de herfst. Het is de herfstequinox en dat betekent dat overal op aarde dag en nacht even lang duren.
Op de evenaar staat de zon vandaag rond het middaguur recht boven je hoofd.

Op 25 september is het volle maan. De maan staat dan in het sterrenbeeld Waterman en deze maan wordt de oogstmaan genoemd (harvest moon) omdat hij de boeren ’s avonds in het veld bijlicht bij het binnenhalen van hun oogst.

OKTOBER 2018

Op dinsdag 2 oktober staat de maan in het laatste kwartier en de twee weken daarna is er daarom weinig of geen last van maanlicht bij het sterrenkijken.
De Melkweg is in oktober vanaf het begin van de avond heel goed zichtbaar en strekt zich dan uit van de zuidelijke horizon tot recht over je hoofd.

Rond 21 en 22 oktober zijn er weer vallende sterren te zien: De meteorenregen van de Orioniden is dan actief.
Het sterrenbeeld Orion komt echter pas rond middernacht boven de horizon te staan en de nanacht is daarom het meest geschikt om vallende sterren te gaan tellen.

Op woensdag 24 oktober is het volle maan en de maan staat dan in het sterrenbeeld Vissen.

Op zondag 28 oktober begint de wintertijd en daarom wordt om drie uur ’s nachts de klok een uur teruggezet.
Het wordt nu ’s ochtends weer een uur eerder licht.

NOVEMBER 2018

November is de maand waarin je vuurbollen langs de hemel kunt zien schieten. Deze vuurbollen zijn vallende sterren (meteoren) die tot de vallende-sterrenregen van de Tauriden behoren.

Je ziet er hooguit een stuk of vijf per uur maar ze zijn meestal zeer helder en geel-rood van kleur.
Ze lijken uit het sterrenbeeld Stier (Taurus) tevoorschijn te komen en daarom worden deze vallende sterren Tauriden genoemd.

Het hoogtepunt van de Tauriden is op 5 en 6 november als de aarde de baan van een oude komeet passeert maar in de weken ervoor en erna kan je er elk uur nog wel één of twee langs de hemel zien schieten.

Op 7 november is het nieuwe maan en dan heb je geen last van maanlicht bij het sterrenkijken.

En op 23 november is het volle maan, de maan staat dan in het sterrenbeeld Stier.

DECEMBER 2018

Op vrijdag 7 december is het nieuwe maan en daarom zijn de eerste twee weken van december uitermate geschikt om een korte sterrenvakantie te boeken.

Op 13 en 14 zijn er weer heel veel vallende sterren (meteoren) te zien want de vallende-sterrenregen van de Geminiden is dan actief.
Ze lijken allemaal uit het sterrenbeeld Tweeling (Gemini) te komen en daarom worden het de Geminiden genoemd.
De Geminiden worden door kenners wel de mooiste vallende-sterrenregen van het jaar genoemd omdat deze vallende sterren meestal helder zijn en in groepjes van twee of drie vlak na elkaar langs de hemel schieten.

Op zaterdag 15 december staat de maan in het eerste kwartier.
De maan is dan voor de helft verlicht en gaat rond middernacht onder.

Op 21 december begint om half twaalf ’s avonds de astronomische winter.
De zon bereikt op die dag het laagste punt aan de hemel en komt op Terschelling niet hoger dan dertien graden boven de zuidelijke horizon te staan.

Op 22 december is de maan vol en staat dan in het sterrenbeeld Stier.

Tussen kerst en nieuwjaar wordt op Terschelling in het dorpje Oosterend traditioneel de lichtjesoptocht voor kinderen gehouden.

De precieze datum en tijdstip van de lichtjesoptocht is lang tevoren al bekend bij de VVV Terschelling.