hemelkalender 2018 / 2019

OKTOBER 2018

Op dinsdag 2 oktober staat de maan in het laatste kwartier en de twee weken daarna is er daarom weinig of geen last van maanlicht bij het sterrenkijken.
De Melkweg is in oktober vanaf het begin van de avond heel goed zichtbaar en strekt zich dan uit van de zuidelijke horizon tot recht over je hoofd.

Rond 21 en 22 oktober zijn er weer vallende sterren te zien: De meteorenregen van de Orioniden is dan actief.
Het sterrenbeeld Orion komt echter pas rond middernacht boven de horizon te staan en de nanacht is daarom het meest geschikt om vallende sterren te gaan tellen.

Op woensdag 24 oktober is het volle maan en de maan staat dan in het sterrenbeeld Vissen.

Op zondag 28 oktober begint de wintertijd en daarom wordt om drie uur ’s nachts de klok een uur teruggezet.
Het wordt nu ’s ochtends weer een uur eerder licht.

NOVEMBER 2018

November is de maand waarin je vuurbollen langs de hemel kunt zien schieten. Deze vuurbollen zijn vallende sterren (meteoren) die tot de vallende-sterrenregen van de Tauriden behoren.

Je ziet er hooguit een stuk of tien per uur maar ze zijn meestal zeer helder en geel-rood van kleur.
Ze lijken uit het sterrenbeeld Stier (Taurus) tevoorschijn te komen en daarom worden deze vallende sterren Tauriden genoemd.

Het hoogtepunt van de Tauriden is op 5 en 6 november als de aarde de baan van een oude komeet passeert maar in de weken ervoor en erna kan je er elk uur ook wel één of twee langs de hemel zien schieten.

Op 7 november is het nieuwe maan en dan heb je geen last van maanlicht bij het sterrenkijken.

En op 23 november is het volle maan, de maan staat dan in het sterrenbeeld Stier.

DECEMBER 2018

Op vrijdag 7 december is het nieuwe maan en daarom zijn de eerste twee weken van december uitermate geschikt om een korte sterrenvakantie te boeken.

Op 13 en 14 zijn er weer heel veel vallende sterren (meteoren) te zien want de vallende-sterrenregen van de Geminiden is dan actief.
Ze lijken allemaal uit het sterrenbeeld Tweeling (Gemini) te komen en daarom worden het de Geminiden genoemd.
De Geminiden worden door kenners wel de mooiste vallende-sterrenregen van het jaar genoemd omdat deze vallende sterren meestal helder zijn en in groepjes van twee of drie vlak na elkaar langs de hemel schieten.

Op zaterdag 15 december staat de maan in het eerste kwartier.
De maan is dan voor de helft verlicht en gaat rond middernacht onder.

Op 21 december begint om half twaalf ’s avonds de astronomische winter.
De zon bereikt op die dag het laagste punt aan de hemel en komt op Terschelling niet hoger dan dertien graden boven de zuidelijke horizon te staan.

Op 22 december is de maan vol en staat dan in het sterrenbeeld Stier.

Tussen kerst en nieuwjaar wordt op Terschelling in het dorpje Oosterend traditioneel de lichtjesoptocht voor kinderen gehouden.

De precieze datum en tijdstip van de lichtjesoptocht is lang tevoren al bekend bij de VVV Terschelling.

JANUARI 2019

Op 3 en 4 januari zijn er de hele avond en nacht vallende sterren (meteoren) te zien. Ze lijken uit het sterrenbeeld Ossenhoeder (Boötes) te komen en worden daarom Boötiden genoemd.

Omdat het op 6 januari nieuwe maan is, heb je de hele nacht geen last van maanlicht en daarom kan je ook de zwakkere vallende sterren goed waarnemen.

Gedurende de hele maand januari is de planeet Venus heel goed te zien aan de oostelijke ochtendhemel.

’s Ochtends om half acht kan je hem makkelijk herkennen als een felle ster op de plek waar straks de zon opkomt.

Zondag 6 januari is het nieuwe maan en de week ervoor en er na heb je daardoor bij het sterrenkijken vrijwel geen last van storend maanlicht.

En op maandag 21 januari is het volle maan, de maan staat dan op de grens van de sterrenbeelden Tweeling en Kreeft.

Het is een zogeheten supermaan.

De maan staat dan wat dichter bij de aarde en daarom ziet hij er groter uit dan anders en is ook helderder dan gewoonlijk.

In de dagen rond 22 januari staan de planeten Venus en Jupiter vlak bij elkaar aan de ochtendhemel met een onderlinge afstand van iets meer dan twee booggraden, dat is ongeveer vier maal de schijnbare diameter van de volle maan.

FEBRUARI 2019

Op maandag 4 februari is het nieuwe maan en in de week ervoor en er na heb je bij het sterrenkijken vrijwel geen last van storend maanlicht.

Vanaf vrijdag 8 februari is de jonge maansikkel aan de westelijke avondhemel een mooi gezicht om naar te kijken.

En als je goed kijkt, zie je dat het donkere deel van de maan ook zichtbaar is.
Dit verschijnsel wordt asgrauw schijnsel genoemd en het wordt veroorzaakt doordat vanaf de maan gezien er een “volle aarde” boven de horizon staat.

Op dinsdag 14 februari is het volle maan en de maan staat dan in het sterrenbeeld Stier. Net als in januari is dit een zogeheten supermaan.

De maan staat dan wat dichter bij de aarde en daarom ziet hij er groter uit dan anders en is ook helderder dan gewoonlijk.

MAART 2019

Op woensdag 6 maart is het nieuwe maan en in de week ervoor en erna heb je bij het sterrenkijken vrijwel geen last van storend maanlicht.

Net als in februari is de jonge maansikkel vanaf zaterdag 9 maart aan de westelijke avondhemel heel mooi om naar te kijken.

En als je goed kijkt, zie je dat het donkere deel van de maan ook zichtbaar is.
Dit verschijnsel wordt asgrauw schijnsel genoemd en het wordt veroorzaakt doordat vanaf de maan gezien er een “volle aarde” boven de horizon staat.

Op woensdag 20 maart begint de lente. Het is de lente equinox en dat betekent dat overal op aarde de dag en nacht even lang duren. Op de evenaar staat tijdens het middaguur de zon recht boven je hoofd.

En op donderdag 21 maart is het volle maan, de maan staat dan op de grens van de sterrenbeelden Leeuw en Maagd.

Op zondag 31 maart begint de zomertijd. Om twee uur ’s nachts wordt de klok een uur vooruit gezet waardoor het ’s avonds een uur langer licht blijft. En daardoor bereikt de zon in de zomer ook pas na één uur ’s middags het hoogste punt aan de hemel.

APRIL 2019

Op donderdag 5 april is het nieuwe maan en in de week ervoor en erna heb je bij het sterrenkijken vrijwel geen last van storend maanlicht.

Net als in februari en maart is de jonge maansikkel vanaf maandag 8 april aan de westelijke avondhemel heel mooi om naar te kijken.

Op maandag 8 april staat de jonge maansikkel aan de hemel recht onder de planeet Mars die er als een heldere rode ster uit ziet.

Op vrijdag 19 april is het volle maan, de maan staat dan in het sterrenbeeld Maagd.

Rond 22 en 23 april is de meteorenregen van de Lyriden actief.
Er zijn dan ’s nachts veel vallende sterren te zien die uit het sterrenbeeld Lier (Lyra) afkomstig lijken te zijn.
Deze lichtflitsen aan de hemel worden veroorzaakt door kometengruis zo groot als kiezelstenen die onze dampkring inschieten en verbranden. De kiezels zijn afkomstig van de komeet Thatcher die eenmaal in de 415 jaar om de zon draait.

MEI 2019

Op zondag 5 mei is het nieuwe maan en de week ervoor en erna heb je daardoor bij het sterrenkijken vrijwel geen last van storend maanlicht.

In de nanacht wordt ook de Melkweg weer zichtbaar boven de oostelijke horizon en begin mei is daarom een goede periode om eens een korte sterrenvakantie te boeken.

Op zaterdag 18 mei is het volle maan en de maan staat dan in het sterrenbeeld Weegschaal.

Twee dagen later, op 20 mei staat de maan rechts van de planeet Jupiter en op 21 mei staat de maan links van deze reuzenplaneet.

En weer een paar dagen later, op 23 mei, staat de maan vlak bij de planeet Saturnus die dan als een heldere ster zichtbaar is in het sterrenbeeld Schutter.

Vanaf het midden van mei wordt het op de Waddeneilanden ’s nachts niet helemaal donker meer, de avondschemering gaat dan geleidelijk over in de ochtendschemering.

JUNI 2019

In juni gaat de avondschemering geleidelijk over in de ochtendschemering en daarom blijft het ook rond middernacht nog een beetje licht.

Vanaf het Noordzeestrand kan je nu prachtig zien hoe de middernachtzon langzaam onder de noordelijke horizon van de westelijke avondhemel naar de oostelijke ochtendhemel schuift.

Vanaf het midden van de maand is er kans op het waarnemen van de sprookjesachtig mooie lichtende nachtwolken die dan hoog boven Scandinavië door de middernachtzon worden verlicht.

Op 10 juni is de planeet Jupiter in oppositie met de zon en dat betekent dat hij vanaf de aarde gezien recht tegenover de zon staat.

Jupiter is nu de hele nacht zichtbaar, laag boven de zuidelijke horizon als een zeer heldere ster in het sterrenbeeld Schorpioen.

Met een goede verrekijker of een vogelkijker kan je de vier manen naast Jupiter zien staan. Soms zie je er maar twee of drie en elke avond staan deze maantjes weer in een andere positie naast de reuzenplaneet.

Op maandag 17 juni is het volle maan en de maan staat dan in het sterrenbeeld Schorpioen, vlak naast de planeet Jupiter.

Het begin van de astronomische zomer valt dit jaar op vrijdag 21 juni. De zon staat dan het hoogst aan de hemel en we noemen dit de zonnewende of solstice.

JULI 2019

De eerste twee weken van juli zijn de beste tijd van het jaar om lichtende nachtwolken te zien. Als ze aanwezig zijn, worden ze rond middernacht laag boven de noordelijke horizon zichtbaar en kunnen dan gedurende de nacht helderder en beter zichtbaar worden.

Tegen het eind van de maand wordt het ’s nachts weer helemaal donker en dan zie je ook weer zwakkere sterren aan de hemel. De Melkweg wordt nu ook weer heel goed zichtbaar.

Op 9 juli is de planeet Saturnus in oppositie met de zon en dat betekent dat hij vanaf de aarde gezien recht tegenover de zon staat.

Saturnus is nu de hele nacht zichtbaar, laag boven de zuidelijke horizon als een heldere ster in het sterrenbeeld Schutter.

Op dinsdag 16 juli is het volle maan en dit is een speciale volle maan want de maan gaat vannacht door de schaduw van de aarde heen:.een maansverduistering.

Het is een gedeeltelijke maansverduistering en vanaf Terschelling is deze maansverduistering in zijn geheel zichtbaar.

Tijdens de verduistering staat de maan laag boven de zuidoostelijke horizon en vanaf de Waddendijk heb je er het beste zicht op.

Vanaf tien uur ’s avonds kan je zien dat er een hap uit de maan wordt genomen en om half twaalf is de gedeeltelijke maansverduistering op zijn hoogtepunt: de maan is dan voor meer dan de helft verduisterd.

Om één uur ’s nachts is de volle maan weer geheel zichtbaar.

Op donderdag 25 juli staat de maan in het laatste kwartier en de twee weken daarna heb je vrijwel geen last van maanlicht bij het sterrenkijken.

De Melkweg wordt nu ook goed zichtbaar want ’s nachts wordt het weer helemaal donker.

AUGUSTUS 2019

De Melkweg is in augustus bijzonder goed te zien en vanaf een donkere plek met ogen die aan het donker zijn gewend, is het een indrukwekkend schouwspel.

Met een kleine verrekijker kan je zelfs op ontdekkingstocht in de Melkweg gaan naar stergroeperingen en nevels.

Op donderdag 1 augustus is het nieuwe maan en de komende week is er daardoor vrijwel geen last van maanlicht bij het sterrenkijken.

Van 11 tot 13 augustus is het hoogtepunt van de vallende sterrenregen Perseïden die zo genoemd wordt omdat het lijkt of al die vallende sterren (meteoren) uit het sterrenbeeld Perseus afkomstig zijn.

De volle maan valt op donderdag 15 augustus en daarom zullen de zwakkere vallende sterren dit jaar niet goed zichtbaar zijn vanwege het maanlicht.

Maar in de week voorafgaand aan het maximum van de Perseïden zie je meestal ook al veel vallende sterren dus het kan geen kwaad rond middernacht vanaf 7 augustus eens te tellen hoeveel je er in een uur kan zien.

Op vrijdag 23 augustus staat de maan in het laatste kwartier en in de twee weken daarna heb je vrijwel geen last van maanlicht bij het sterrenkijken of astrofotografie.

SEPTEMBER 2019

Op vrijdag 6 september staat de maan in het eerste kwartier en daarom heb je in de eerste week van september geen last van maanlicht bij het ontdekken van de sterrenhemel.

De Melkweg komt gedurende de avond steeds hoger boven de horizon te staan en tegen middernacht strekt hij zich uit van de zuidelijke horizon tot recht boven het hoofd.

Het lieflijke sterrengroepje Pleïaden (Zevengesternte) wordt rond middernacht al weer zichtbaar en ook de wintersterrenbeelden zoals Orion en de heldere ster Sirius kan je in de nanacht aan de oostelijke hemel weer bewonderen.

Op zaterdag 14 september is het volle maan en de maan staat dan op de grens van de sterrenbeelden Waterman en Vissen.

En op zaterdag 22 september staat de maan in het laatste kwartier. De maan is dan nog maar voor de helft verlicht en dit betekent ook dat de komende twee weken heel geschikt zijn voor sterrenkijken en astrofotografie omdat er dan weinig of geen last is van maanlicht.

Op 23 september begint de herfst.

Het is de herfstequinox en dat betekent dat overal op aarde dag en nacht even lang duren. Op de evenaar staat de zon vandaag rond het middaguur recht boven je hoofd.

OKTOBER 2019

Op vrijdag 4 oktober staat de maan precies tussen de planeten Jupiter en Saturnus in, laag boven de westelijke avondhemel en een dag later, op 5 oktober is de maan voor de helft verlicht (eerste kwartier).

Op zondag 13 oktober is het volle maan en de maan staat dan in het sterrenbeeld Vissen.

Deze maan wordt de oogstmaan genoemd (harvest moon) omdat hij de boeren ’s avonds in het veld bijlicht bij het binnenhalen van hun oogst.

Rond 21 en 22 oktober zijn er weer vallende sterren te zien: De meteorenregen van de Orioniden is dan actief.

Het sterrenbeeld Orion komt echter pas rond middernacht boven de horizon te staan en de nanacht is daarom het meest geschikt om vallende sterren te gaan tellen.

Op 21 oktober staat de maan echter ook in het laatste kwartier maan daarom zul je enkel de helderste vallende sterren kunnen zien.

Op zondag 27 oktober begint de wintertijd en daarom wordt om drie uur ’s nachts de klok een uur teruggezet. Het wordt nu ’s ochtends weer een uur eerder licht.

NOVEMBER 2019

November is de maand waarin je vuurbollen langs de hemel kunt zien schieten. Deze vuurbollen zijn vallende sterren (meteoren) die tot de vallende-sterrenregen van de Tauriden behoren.

Je ziet er hooguit een stuk of vijf per uur maar ze zijn meestal zeer helder en geel-rood van kleur. Ze lijken uit het sterrenbeeld Stier (Taurus) tevoorschijn te komen en daarom worden deze vallende sterren Tauriden genoemd.

Het hoogtepunt van de Tauriden is op 5 en 6 november als de aarde de baan van een oude komeet passeert maar in de weken ervoor en er na kan je er elk uur nog wel één of twee langs de hemel zien schieten.

Op 11 november gaat de planeet Mercurius voor de zon langs, hij staat precies tussen de aarde en de zon in.

Alleen op een echte sterrenwacht kan je daar met een speciale zonnetelescoop naar kijken, maar op Internet is het misschien ook wel live te volgen.

Een dag later, dinsdag 12 november, is het volle maan en de maan staat dan in het sterrenbeeld Stier.

Op zondag 24 november staan de heldere planeten Venus en Jupiter vlak bij elkaar aan de avondhemel. Hun onderlinge afstand is ongeveer anderhalve booggraad en dat komt overeen met drie maal de diameter van de volle maan.

Ook op de avonden voor en na 24 november is deze bijzonder samenstand van Venus en Jupiter goed te zien.

DECEMBER 2019

Op donderdag 12 december is het volle maan en de maan staat dan op de grens van de sterrenbeelden Stier en Tweeling.

Op 13 en 14 zijn er weer heel veel vallende sterren (meteoren) te zien want de vallende-sterrenregen van de Geminiden is dan actief.

Ze lijken allemaal uit het sterrenbeeld Tweeling (Gemini) te komen en daarom worden het de Geminiden genoemd.

De Geminiden worden door kenners wel de mooiste vallende-sterrenregen van het jaar genoemd omdat deze vallende sterren meestal helder zijn en in groepjes van twee of drie vlak na elkaar langs de hemel schieten.

De afnemende bijna volle maan is echter nog heel helder dus je zult enkel de helderste vallende sterren kunnen zien.

Op donderdag 19 dec staat de maan in het laatste kwartier en in de twee weken daarna, tijdens de Kerstvakantie, heb je bij het sterrenkijken vrijwel geen last van maanlicht.

Op 22 december begint de astronomische winter.

De zon bereikt op die dag het laagste punt aan de hemel en komt op Terschelling niet hoger dan dertien graden boven de zuidelijke horizon te staan.

En tussen kerst en nieuwjaar wordt op Terschelling in het dorpje Oosterend traditioneel de lichtjesoptocht voor kinderen gehouden. De precieze datum en tijdstip van de lichtjesoptocht is lang tevoren al bekend bij de VVV Terschelling.